به گزارش خبرنگار شهر، آموزش شهروندی در کلان‌شهری مانند تهران، یکی از ضرورت‌های اساسی برای ارتقا کیفیت زندگی شهری، افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی و شکل‌گیری فرهنگ همزیستی است. آشنایی شهروندان با حقوق و وظایف خود، احترام به قوانین، حفظ محیط‌زیست، مدیریت پسماند، مصرف بهینه منابع و رعایت حقوق دیگران، می‌تواند در کاهش آسیب‌های اجتماعی و حل بسیاری از چالش‌های شهری نقش مؤثری داشته باشد.
در این میان، مدارس جایگاهی راهبردی در آموزش شهروندی دارند؛ زیرا دوران کودکی و نوجوانی، بهترین فرصت برای شکل‌گیری نگرش‌ها، رفتارها و عادت‌های اجتماعی است. آموزش مفاهیمی مانند مسئولیت‌پذیری، قانون‌مداری، احترام به تفاوت‌ها، مشارکت اجتماعی و حفاظت از اموال عمومی به دانش‌آموزان، زمینه‌ساز پرورش نسلی آگاه، مسئول و مشارکت‌جو خواهد بود. سرمایه‌گذاری بر آموزش شهروندی در مدارس تهران، در واقع سرمایه‌گذاری برای ساختن شهری زیست‌پذیرتر، ایمن‌تر، منظم‌تر و برخوردار از مشارکت فعال شهروندان در آینده است.
به همین منظور گفت‌وگویی تفصیلی با مهدی امیری، مدیرکل آموزش‌های شهروندی شهرداری تهران داشته‌ایم که مشروح آن را در ادامه آن را می‌خوانید:
مدرسه فرصتی برای تقویت پیوند میان آموزش و مدیریت شهری
اداره‌کل آموزش‌های شهروندی شهرداری تهران برای آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵ چه برنامه‌هایی را در دستور کار داشت و مهم‌ترین اقدامات این مجموعه در طرح استقبال از مهر چه بود؟
آغاز سال تحصیلی فرصتی برای تقویت پیوند میان آموزش و مدیریت شهری و پرورش نسلی آگاه، مسئولیت‌پذیر و مشارکت‌جو است. در همین راستا، اداره‌کل آموزش‌های شهروندی به‌عنوان دبیرخانه ستاد استقبال از مهر در معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، با همکاری مناطق ۲۲گانه، مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی را دنبال کرد.
پویش «سلام به آینده» با شعار «ایران به پیش» و با رویکرد «بعثت دانش‌آموزی»، از برنامه‌های محوری امسال بود که با هدف تقویت هویت ملی، امید اجتماعی و مشارکت دانش‌آموزان اجرا شد. برنامه‌های «طلیعه مهر» شامل استقبال از مهر اولی‌ها، جشن‌های ویژه مدارس و نواختن زنگ مهر نیز با هدف ایجاد فضایی بانشاط و خاطره‌انگیز برای دانش‌آموزان برگزار شد.
همچنین نصب ابرپرچم جمهوری اسلامی ایران در ۵۸ مدرسه دارای شهید دانش‌آموز و معلم شهید در جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان، از اقدامات شاخص این دوره به شمار می‌رود. آموزش ایمنی، فرهنگ ترافیک، حفاظت از محیط‌زیست و تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی نیز از دیگر محورهای برنامه‌های استقبال از مهر بوده است. رویکرد ما این است که آغاز سال تحصیلی، علاوه بر آمادگی مدارس، به فرصتی برای تقویت پیوند خانواده، مدرسه، محله و مدیریت شهری تبدیل شود.
«شهردار مدرسه» و «دانش آموز آتش‌نشان» در مدارس تهران
برنامه‌های آموزش شهروندی در چه مدارسی اجرا می‌شود و اداره‌کل آموزش‌های شهروندی چه گروه‌هایی از دانش‌آموزان را تحت پوشش قرار می‌دهد؟
برنامه‌های آموزش شهروندی با همکاری آموزش‌وپرورش و مجموعه‌های مسئول، در مدارس دولتی، غیردولتی و مدارس استثنایی شهر تهران اجرا می‌شود. شیوه اجرای برنامه‌ها نیز متناسب با نیازهای دانش‌آموزان، شرایط مدارس و اقتضائات هر گروه سنی تعیین می‌شود.
یکی از برنامه‌های شاخص این حوزه، طرح «شهردار مدرسه» است که در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، هر سال در ۷۰۰ مدرسه اجرا شده است. همچنین برنامه‌هایی نظیر «دانش‌آموز آتش‌نشان» و فعالیت خانه‌های محیط‌زیست مدارس با هدف افزایش آگاهی، ارتقای مهارت‌های عملی و تقویت مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان دنبال می‌شود.
در طراحی و اجرای این برنامه‌ها، توجه به تفاوت‌های فردی و فراهم‌کردن فرصت یادگیری و مشارکت متناسب با توانمندی‌های دانش‌آموزان، به‌ویژه دانش‌آموزان مدارس استثنایی، اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف این است که آموزش شهروندی برای همه دانش‌آموزان قابل‌دسترس، کاربردی و متناسب با نیازهای آنان باشد.
تقویت «قانون‌مداری» و «آداب شهروندی» با آموزش‌های شهروندی
آموزش‌های شهروندی در مدارس چه موضوعاتی را در بر می‌گیرند و این آموزش‌ها با چه رویکردی ارائه می‌شوند؟
آموزش‌های شهروندی مجموعه‌ای از موضوعات مرتبط با زندگی روزمره شهروندان را در بر می‌گیرد؛ از جمله حقوق و مسئولیت‌های شهروندی، قانون‌مداری، اخلاق و آداب شهروندی، فرهنگ ترافیک، ایمنی، حفاظت از محیط‌زیست، مدیریت پسماند و مشارکت اجتماعی.
رویکرد اصلی ما صرفاً انتقال اطلاعات نیست، بلکه تلاش می‌کنیم آموخته‌ها به رفتارهای مسئولانه و پایدار در زندگی روزمره تبدیل شوند. رعایت حقوق عابران پیاده، احترام به قوانین و حقوق دیگران، کاهش تولید پسماند، مراقبت از فضاهای عمومی و مشارکت در حل مسائل محله، نمونه‌هایی از رفتارهایی هستند که در این آموزش‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند.
این فرایند با رویکردی کاربردی و مستمر و با بهره‌گیری از ظرفیت مدرسه، خانواده و محله دنبال می‌شود؛ زیرا نهادینه‌شدن فرهنگ شهروندی نیازمند هماهنگی میان محیط‌های تربیتی و اجتماعی است. هدف نهایی، پرورش شهروندانی آگاه، قانون‌مدار و مسئولیت‌پذیر است که بتوانند در بهبود کیفیت زندگی شهری نقش مؤثری ایفا کنند.
سراهای محله قلب تپنده آموزش شهروندی در تهران
آیا اداره‌کل آموزش‌های شهروندی برای استفاده از ظرفیت داوطلبان و مشارکت شهروندان در آموزش دانش‌آموزان برنامه‌ای دارد؟
بله؛ توسعه مشارکت‌های مردمی و استفاده از ظرفیت داوطلبان، یکی از رویکردهای مهم اداره‌کل آموزش‌های شهروندی در گسترش آموزش‌های شهروندی است. در همین راستا، از طریق فراخوان‌های مختلف در سراهای محلات، مساجد و دیگر فضاهای اجتماعی، نسبت به شناسایی و جذب نیروهای داوطلب اقدام می‌شود. افراد جذب‌شده پس از سازمان‌دهی و متناسب با توانمندی‌ها و ظرفیت‌های خود، در قالب آموزشگر در برنامه‌های آموزشی ویژه دانش‌آموزان و شهروندان مشارکت می‌کنند.
این فعالیت‌ها در بسترهای مختلف اجتماعی و آموزشی، از جمله سراهای محلات و اجتماعات شبانه، دنبال می‌شود. همچنین در چارچوب طرح «آموزشگران منطقه»، از ظرفیت مربیان و آموزشگران مردمی برای ارائه آموزش‌های متنوع و متناسب با نیازهای مخاطبان استفاده می‌کنیم.
آموزشگران در کنار کمک به تقویت بنیه درسی دانش‌آموزان، در موضوعات کاربردی نظیر ایمنی، بهداشت، مدیریت بحران و امداد و نجات نیز فعالیت دارند. این آموزش‌ها با توجه به ظرفیت‌ها و نیازهای هر منطقه، در فضاهایی همچون مدارس، بوستان‌ها، سراهای محلات و مساجد برگزار می‌شود.
هدف از اجرای این برنامه‌ها، بهره‌گیری از توانمندی‌های مردمی، تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی، ارتقای سطح آگاهی و مهارت دانش‌آموزان و توسعه فرهنگ آمادگی و تاب‌آوری در برابر مخاطرات و بحران‌هاست. باور ما این است که مشارکت سازمان‌یافته شهروندان می‌تواند دامنه آموزش‌های مؤثر را گسترش دهد و پیوند میان آموزش رسمی و ظرفیت‌های اجتماعی محلات را تقویت کند.
صدور حکم «شهردار مدرسه» با امضای شهردار تهران
طرح «شهردار مدرسه» چگونه به مشارکت دانش‌آموزان در مدیریت شهری کمک می‌کند و چه جایگاهی در برنامه‌های آموزش شهروندی دارد؟
طرح «شهردار مدرسه» یکی از برنامه‌های محوری اداره‌کل آموزش‌های شهروندی برای آموزش عملی مشارکت اجتماعی، کار گروهی و مسئولیت‌پذیری به دانش‌آموزان است. در این طرح، دانش‌آموزان با انتخاب نمایندگان، شناسایی مسائل محیط مدرسه و ارائه پیشنهاد برای بهبود شرایط، با مفاهیمی همچون تصمیم‌گیری جمعی، گفت‌وگو، همکاری و حل مسئله آشنا می‌شوند.
این طرح در سال ۱۴۰۴، هم‌زمان با بیست‌وپنجمین دوره اجرا، در ۷۰۰ مدرسه به اجرا درآمد و احکام شهرداران مدارس با امضای شهردار تهران، به‌صورت دوساله صادر شد. در سال ۱۴۰۵ نیز بیست‌وششمین دوره طرح در ۷۰۰ مدرسه دنبال می‌شود.
اهمیت این برنامه در آن است که دانش‌آموزان، مشارکت و مسئولیت‌پذیری را به‌صورت عملی تجربه می‌کنند و فرصت می‌یابند در بهبود محیط پیرامون خود نقش داشته باشند. هدف، واگذاری مسئولیت‌های مدیریت شهری به کودکان نیست، بلکه فراهم‌کردن بستری تربیتی برای پرورش شهروندانی آگاه، مسئولیت‌پذیر و مشارکت‌جوست؛ شهروندانی که از دوران مدرسه با اهمیت نقش فردی و جمعی در اداره بهتر جامعه آشنا می‌شوند.
تهران، شهر دوستدار کودک
برنامه «تهران، شهر دوستدار کودک» در دوره ششم مدیریت شهری چه اهدافی را دنبال می‌کند و چه اقداماتی برای تحقق حقوق کودکان در مناطق ۲۲گانه پیش‌بینی شده است؟
برنامه «تهران، شهر دوستدار کودک» با هدف ارتقای ایمنی، دسترس‌پذیری و کیفیت فضاهای شهری برای کودکان و توجه به حقوق، نیازها و دیدگاه‌های آنان دنبال می‌شود. در این رویکرد، کودک صرفاً استفاده‌کننده از خدمات شهری نیست، بلکه نیازها و دیدگاه‌های او باید در برنامه‌ریزی و طراحی محیط شهری مورد توجه قرار گیرد.
برای سال ۱۴۰۵، اجرای سه اقدام شاخص در هر یک از مناطق ۲۲گانه تهران پیش‌بینی شده است: ایمن‌سازی یک مسیر مشخص تردد کودکان، بازطراحی و مناسب‌سازی یک بوستان با رویکرد کودک‌محور و بهسازی و ارتقای ایمنی محیط پیرامون یک مدرسه. اجرای این اقدامات با هدف ایجاد تغییرات ملموس در محیط زندگی کودکان و ارتقای امنیت و کیفیت حضور آنان در فضاهای شهری دنبال می‌شود.
در همین چارچوب، جلسه کمیته اجرایی و نظارت مصوبه شهر دوستدار کودک در شورای اسلامی شهر تهران، با حضور زهرا شمس‌احسان، عضو شورا، و مدیران و نمایندگان دستگاه‌های مرتبط برگزار شده است تا هماهنگی میان مجموعه‌های مسئول و روند پیگیری برنامه‌ها تقویت شود.
همچنین بهره‌گیری از دیدگاه کودکان و خانواده‌ها و ارزیابی نتایج اقدامات، از محورهای مهم این برنامه است. رویکرد ما این است که مفهوم شهر دوستدار کودک از سطح شعار فراتر برود و در قالب مسیرهای ایمن، بوستان‌های مناسب، محیط‌های آموزشی امن‌تر و فرصت‌های واقعی مشارکت کودکان در زندگی شهری نمود پیدا کند.
هر نوجوان، یک کنش‌گر فعال اجتماعی
اداره‌کل آموزش‌های شهروندی برای نوجوانان چه برنامه‌هایی دارد و چگونه زمینه مشارکت اجتماعی این گروه سنی را فراهم می‌کند؟
رویکرد اداره‌کل آموزش‌های شهروندی این است که نوجوانان صرفاً مخاطب برنامه‌ها نباشند، بلکه به‌عنوان کنشگران فعال اجتماعی، در ارائه ایده، فعالیت‌های گروهی، برنامه‌های فرهنگی و عرصه‌های مشارکت شهری نقش‌آفرینی کنند. در همین راستا، ۵۸۳ کانون نوجوانان با عضویت ۲۹ هزار و ۱۵۰ نوجوان در مناطق ۲۲گانه تهران فعالیت دارند و برنامه‌های متنوعی با هدف تقویت مهارت‌های فردی و اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و مشارکت فرهنگی و اجتماعی اجرا می‌شود.
برگزاری مجمع عمومی و نشست‌های فصلی کانون‌های نوجوانان مناطق ۲۲گانه و افتتاح دبیرخانه مرکزی کانون نوجوانان شهر تهران در منطقه ۷، از اقدامات پیش‌بینی‌شده برای تقویت انسجام تشکیلاتی و توسعه فعالیت‌های این کانون‌هاست.
در حوزه فرهنگی و اجتماعی، برنامه‌هایی نظیر «یاد یاران» با محوریت دیدار با خانواده شهدای دانش‌آموز و «به وقت آگاهی» با موضوع برگزاری دوره‌های توانمندسازی ویژه نوجوانان دنبال می‌شود. همچنین در قالب برنامه «به وقت نوجوانی»، اردوهای جهادی، شب‌های آفتابی و تهران‌گردی پیش‌بینی شده است تا نوجوانان در کنار تجربه فعالیت‌های جمعی، با ظرفیت‌های شهر و اهمیت مسئولیت‌پذیری اجتماعی بیشتر آشنا شوند.
در حوزه ادبیات و پرورش استعدادهای فرهنگی نیز ویژه‌برنامه «نقل و نقد» با برگزاری دوره‌های آموزشی سرایش و حفظ شعر برای اعضای کانون ادبی و با حضور استاد اسفندقه در مناطق ۲۲گانه شهر تهران اجرا می‌شود. برگزاری پنج نشست کانون ادبی نوجوانان نیز بستری برای تقویت خلاقیت، مهارت بیان و مشارکت فرهنگی این گروه سنی فراهم کرده است.
از دیگر برنامه‌های این حوزه می‌توان به حضور اعضای کانون نوجوانان و دانش‌آموزان در راه‌پیمایی ۱۳ آبان، روایت‌گری نوجوانان روی استیج میادین و در تجمعات شبانه و تقدیر از نوجوانان و دانش‌آموزان نخبه و برتر حاضر در این اجتماعات اشاره کرد. این برنامه‌ها زمینه‌ای برای بروز توانمندی‌ها، تقویت هویت اجتماعی و مشارکت فعال نوجوانان در رویدادهای فرهنگی و اجتماعی شهر فراهم می‌کنند.
مجموع این اقدامات با هدف تقویت هویت ملی، پرورش روحیه مسئولیت‌پذیری، ارتقای مهارت گفت‌وگو و همکاری و فراهم‌کردن زمینه حضور مؤثر نوجوانان در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی دنبال می‌شود. هدف نهایی آن است که کانون‌های نوجوانان به بستری برای شکوفایی استعدادها، تجربه مشارکت جمعی و پرورش شهروندانی آگاه، خلاق و مسئولیت‌پذیر تبدیل شوند.
انتهای پیام/
