به گزارش خبرنگار شهر، روددره فرحزاد سالها یکی از مهمترین ظرفیتهای طبیعی شمالغرب تهران بود. محدودهای برخوردار از پوشش گیاهی و بستر رودخانه که در گذر زمان بهدلیل رهاشدگی با مجموعهای از مشکلات محیطزیستی و اجتماعی مواجه شده بود. انباشت زباله، ورود پساب و حضور آسیبهای اجتماعی، چهرهای متفاوت از ظرفیت واقعی این محدوده ساخته بود و دسترسی و استفاده شهروندان از آن نیز با محدودیت همراه بود.
احیای فرحزاد از جایی آغاز شد که مدیریت شهری تصمیم گرفت این وضعیت را تغییر دهد. تصمیمی که صرفاً به ساخت یک بوستان یا ایجاد چند مسیر تفریحی محدود نبود و مجموعهای از اقدامات اجتماعی، محیطزیستی، تملکی و عمرانی را دربر گرفت.
جمع آوری ۹۰۰ معتاد متجاهر از روددره فرحزاد
یکی از نخستین گامها، ساماندهی آسیبهای اجتماعی بود. به گفته داود گودرزی، معاون خدمات شهری و محیط زیست شهرداری تهران، پیش از اجرای طرح حدود ۹۰۰ معتاد متجاهر در این محدوده حضور داشتند. افراد حاضر در منطقه شناسایی و جمعآوری و پس از غربالگری، برای درمان و طی مراحل بازتوانی هدایت شدند.
خروج ۸ هزار تن زباله
همزمان با این اقدامات، پاکسازی روددره نیز آغاز شد و حدود ۸ هزار تن زباله از محدوده خارج شد؛ اقدامی که زمینه را برای ادامه عملیات احیا و بازگشت تدریجی سیمای طبیعی منطقه فراهم کرد.
تملک ۶۷۰ ملک معارض
اما بازگرداندن فرحزاد به چرخه استفاده عمومی تنها با پاکسازی امکانپذیر نبود. بخشی از حریم رودخانه و محدوده اجرای طرح با املاک و معارضانی مواجه بود که ادامه عملیات را دشوار میکرد. در جریان اجرای پروژه، حدود ۶۷۰ مورد تملک انجام شد تا امکان آزادسازی و ساماندهی مسیر فراهم شود.
فاز نخست؛ نخستین گام برای بازگشت روددره به شهر
پس از نزدیک به دو سال عملیات و تلاش مجموعههای مختلف، نخستین بخش پروژه در ۱۹ آبان ۱۴۰۳ و همزمان با یکصد و پنجاهمین پویش امید و افتخار به بهرهبرداری رسید.
فاز نخست در محدوده پل خوشمرام تا پل آبشار تعریف شده و حدود ۵۴ هکتار وسعت دارد. طول این بخش نیز بیش از دو کیلومتر است.
افتتاح این بخش را میتوان نخستین مرحله ملموس بازگشت روددره فرحزاد به فضای عمومی شهر دانست؛ محدودهای که پیشتر با آسیبهای اجتماعی و محیطزیستی دستوپنجه نرم میکرد و حالا قرار بود با چهرهای متفاوت در اختیار شهروندان قرار گیرد.
در اجرای فاز نخست تأکید بر این بود که عملیات عمرانی بر طبیعت غلبه نکند. به جای استفاده گسترده از مصالح و سازههای سنگین، تلاش شد مسیرها و عناصر مورد نیاز با کمترین آسیب به محیط طبیعی و با مصالح متناسب با بوم منطقه اجرا شوند.
به گفته گودرزی، هدف این بوده است که شهروندان بتوانند در فاصلهای کوتاه از بافت شهری به محیطی جنگلی، رودخانهای و طبیعی دسترسی داشته باشند؛ فضایی که ظرفیت تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری درونشهری را دارد.
افزوده شدن بیش از ۱۰ هکتار گل، گیاه و فضای سبز به طبیعت روددره
در کنار احیای بستر طبیعی، بیش از ۱۰ هکتار گل، گیاه و فضای سبز نیز به پروژه اضافه شد تا کیفیت محیطی و پوشش گیاهی محدوده افزایش پیدا کند.
اما بخش قابل توجهی از احیای روددره در زیر سطح و در حوزه محیطزیست دنبال شد؛ اقداماتی که شاید به اندازه مسیرهای پیاده و فضای سبز دیده نشوند، اما برای بازگشت واقعی رودخانه به چرخه طبیعی اهمیت دارند.
ایجاد چهار تصفیهخانه
لایروبی مسیر رودخانه، ساماندهی ورود پسابها، احیای قنوات و ایجاد زیرساختهای مربوط به تصفیه فاضلاب از جمله اقداماتی بود که در جریان پروژه دنبال شد. در مجموع نیز چهار تصفیهخانه برای پروژه ایجاد شده است.
به این ترتیب، فاز نخست صرفاً به ایجاد یک فضای عمومی جدید محدود نماند و احیای اکولوژیک روددره و حفاظت از منابع طبیعی نیز در کنار توسعه فضای شهری دنبال شد.
فاز دوم به وسعت ۵۳ هکتار
پس از فاز نخست، عملیات اجرایی در بخش بعدی روددره ادامه پیدا کرد؛ محدودهای که پل آبشار را به بوستان نهجالبلاغه متصل میکند.
این بخش به عنوان فاز دوم پروژه تعریف شده و حدود ۵۳ هکتار وسعت دارد. طبق اعلام معاون خدمات شهری و محیط زیست شهرداری تهران، این فاز در آستانه بهرهبرداری قرار گرفته است.
فاز دوم به دلیل برخورداری از پوشش گیاهی مناسب، ظرفیت ویژهای برای ایجاد ارتباط میان بافت شهری و طبیعت دارد. در این بخش، تلاش شده است مسیرهای دسترسی و امکانات تفریحی و ورزشی در کنار حفظ ساختار طبیعی روددره توسعه پیدا کند.
تعبیه ۳ کیلومتر پیادهراه و ۲.۵ کیلومتر مسیر دوچرخهسواری
حدود ۳ کیلومتر پیادهراه در این فاز اجرا شده و در کنار آن ۲.۵ کیلومتر مسیر دوچرخهسواری کوهستان ایجاد شده است؛ مسیرهایی که قرار است امکان حضور، پیادهروی و فعالیت ورزشی شهروندان در امتداد روددره را فراهم کنند.
پل سنگی آبشار، ساماندهی خیابان آبشار و ساماندهی ورودی پروژه با الگویی متناسب با معماری منطقه البرز نیز از دیگر اقدامات انجامشده در این بخش است.
در فاز دوم، موضوع احیای طبیعت نیز با جدیت ادامه پیدا کرده است. بیش از دهها هکتار از زیستبوم روددره احیا شده و در کنار آن، آزادسازی حریم رودخانه، ساماندهی آب و فاضلاب و توسعه زیرساختهای محیطزیستی دنبال شده است.
در همین بخش، تصفیهخانه ذوالفقار به بهرهبرداری رسیده و اجرای دو تصفیهخانه دیگر نیز دنبال شده است. احیای قنوات و مدیریت ورود پسابها نیز بخشی از همین رویکرد است تا روددره تنها از نظر ظاهری ساماندهی نشود و بستر طبیعی آن نیز امکان بازسازی داشته باشد.
رفع ۱۰۰ مورد تجاوز به حریم رودخانه
همزمان، حدود ۴۰ ملک آزادسازی و بیش از ۱۰۰ مورد تجاوز به حریم رودخانه رفع شده است. اقداماتی که به آزاد شدن بستر طبیعی رودخانه و پیشبرد عملیات احیا کمک کرده است.
فرحزاد فقط یک مسیر پیادهروی نیست
با نزدیک شدن فاز دوم به بهرهبرداری، نگاه به فرحزاد نیز از یک پروژه صرفاً عمرانی فراتر رفته است. هدف این است که روددره در کنار طبیعت و فعالیتهای ورزشی، به فضایی برای حضور خانوادهها و انجام فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی نیز تبدیل شود.
سیدمحمد ناظم رضوی، مدیرعامل شرکت توسعه فضاهای فرهنگی شهرداری تهران از برنامه ایجاد یک فضای فرهنگی در مجاورت فاز دوم و در منتهی الیه فاز نخست خبر داده است.
این مجموعه در محدوده منطقه ۵ و در انتهای خیابان سیمون بولیوار پیشبینی شده و قرار است ظرفیتهایی برای حضور کودکان و خانوادهها، فعالیتهای اجتماعی، گعدههای معرفتی و برنامههای دینی و فرهنگی داشته باشد.
ساخت این فضای فرهنگی توسط شرکت توسعه فضاهای فرهنگی دنبال میشود و پیشبینی شده است طی یک سال به پایان برسد؛ در عین حال، تلاش شده در ماههای نخست نیز شرایط اولیه برای استفاده شهروندان فراهم شود.
در طراحی این مجموعه نیز قرار است همان رویکرد محیطزیستی حاکم باشد به این معنا که ساختوسازها تا حد امکان با سیمای طبیعی روددره هماهنگ باشند و از مصالح متناسب با بوم و اقلیم منطقه استفاده شود. جانمایی سرویسهای بهداشتی و سایر خدمات ضروری شهروندان نیز در نقاط مناسب در نظر گرفته شده است.
از طبیعت تا گردشگری و اقامت
چشمانداز فرحزاد به امکانات داخل روددره محدود نمیشود. در ادامه توسعه این مجموعه، مسیرهایی در ضلع شمالی برای پیادهروی و دسترسی به محدوده امامزاده داوود(ع) و دره کن پیشبینی شده است.
ایجاد فضاهای اقامتی و هتل نیز از ظرفیتهایی است که برای آینده این مجموعه مورد توجه قرار گرفته است. سرمایهگذارانی برای اجرای این بخشها اعلام آمادگی کردهاند و بررسی این ظرفیتها با هماهنگی شهرداری منطقه ۵ و اداره کل منابع طبیعی استان تهران در حال پیگیری است.
ناظم رضوی فرحزاد را دارای ظرفیت تبدیل شدن به یک «اکوپارک» دانسته است؛ ظرفیتی که قرار است در صورت تکمیل زیرساختها، طبیعت، تفریح، ورزش، فرهنگ و گردشگری را در یک مجموعه به هم پیوند دهد.
امنیتشرط بازگشت پایدار شهروندان
برای محدودهای که سالها با آسیبهای اجتماعی مواجه بوده، تأمین امنیت یکی از پیششرطهای اصلی بازگشت شهروندان به روددره محسوب میشود.
در جریان اجرای پروژه، همکاری شهرداری تهران و فرماندهی انتظامی تهران بزرگ در حوزه تأمین امنیت، رفع معارضات و تسهیل عملیات مورد تأکید قرار گرفته است.
مدیریت شهری همچنین پیشبینی کرده است مجموعه پس از بهرهبرداری، به شکل یک فضای گردشگری امن و مدیریتشده اداره شود و پیمانکاران حرفهای، مشابه الگوی مدیریتی برخی بوستانهای بزرگ شهر، مسئولیت مدیریت و بهرهبرداری از محدوده را برعهده داشته باشند.
پیشبینی پارکینگ نیز از دیگر اقداماتی است که برای تسهیل دسترسی شهروندان و خانوادهها به این مجموعه در نظر گرفته شده است.
فاز سوم؛ تکمیل مسیر احیا
با وجود پیشرفت دو بخش نخست، پروژه روددره فرحزاد هنوز به پایان نرسیده است. این طرح از ابتدا در سه فاز تعریف شده تا احیای روددره در یک مسیر پیوسته دنبال شود.
پس از فاز نخست، از پل خوشمرام تا پل آبشار و فاز دوم، از پل آبشار تا بوستان نهجالبلاغه، نوبت به فاز سوم؛ از محدوده کوهسار و جاده امامزاده داوود(ع) تا پل خوشمرام میرسد.
در این مرحله، ادامه احیای اکولوژیک، تثبیت بستر طبیعی روددره و تکمیل محور طبیعی و گردشگری منطقه دنبال خواهد شد.
به این ترتیب، سه فاز پروژه در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا مسیر روددره از محدوده بوستان نهجالبلاغه در جنوب تا محدودههای بالادست و در نهایت امامزاده داوود(ع) به یک محور پیوسته طبیعی، تفریحی و گردشگری تبدیل شود.
بر اساس برنامه اعلامشده، پس از تکمیل هر سه فاز، مجموع پروژه حدود ۱۵۷ هکتار وسعت خواهد داشت و ظرفیتهایی برای طبیعتگردی، کوهنوردی، تفریح و گردشگری در این محور شکل خواهد گرفت.
پروژهای فراتر از یک عملیات عمرانی
احیای روددره فرحزاد در واقع مجموعهای از اقدامات بههمپیوسته است؛ از ساماندهی آسیبهای اجتماعی و خروج هزاران تن زباله گرفته تا تملک املاک، آزادسازی حریم رودخانه، احیای زیستبوم، ساماندهی پساب، احداث تصفیهخانه، احیای قنوات، توسعه فضای سبز و ایجاد مسیرهای پیاده و دوچرخه.
برای اجرای این پروژه نیز به گفته معاون خدمات شهری و محیط زیست شهرداری تهران از زمان آغاز تملکات تاکنون بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان هزینه شده است؛ رقمی که تملکها، بازسازی مسیرها و ایجاد زیرساختهای محیطزیستی را نیز دربر میگیرد.
حالا نخستین بخش روددره به روی مردم باز شده و بخش دوم نیز در آستانه بهرهبرداری قرار دارد. در ادامه، فاز سوم باید مسیر احیا را در محدوده بالادست تکمیل کند.
فرحزاد در این مسیر، آرامآرام از یک محدوده رهاشده و آسیبپذیر به فضایی برای بازگشت طبیعت به زندگی شهری تبدیل میشود؛ پروژهای که اگر مراحل پیشبینیشده آن به سرانجام برسد میتواند یکی از محورهای پیوسته طبیعی و گردشگری شمالغرب تهران را شکل دهد؛ محوری که در آن رودخانه، پوشش گیاهی، ورزش، تفریح، فرهنگ و گردشگری در کنار یکدیگر قرار میگیرند و بخشی از سرمایه طبیعی تهران دوباره در اختیار شهروندان قرار میگیرد.
انتهای پیام/
